Skrzydlik oka – czym jest i jak go leczyć? Wyjaśnia okulistka dr n. med. i n. o zdr. Elżbieta Krytkowska
Skrzydlik oka to łagodna, ale postępująca zmiana powierzchni oka, która może prowadzić do pogorszenia widzenia. Okulistka dr n. med. i n. o zdr. Elżbieta Krytkowska wyjaśnia przyczyny, objawy oraz metody leczenia i profilaktyki.
23.02.2026 r.
Skrzydlik jest zmianą, którą można dostrzec na powierzchni oka. To zmiana łagodna, jednak w pewnych sytuacjach może wymagać interwencji lekarskiej, a czasem leczenia operacyjnego. Każdą zmianę spojówki warto skonsultować ze specjalistą, który przeprowadzi diagnostykę różnicową oraz zaleci właściwe postępowanie.
Definicja skrzydlika oka
Skrzydliki były opisywane już w starożytności jako pterygium, czyli zmiana powierzchni oka podobna do skrzydła owada. Jest to niewielka, łagodna zmiana degeneracyjna spojówki. Spojówka jest przezroczystą błoną pokrywającą twardówkę – białą ścianę gałki ocznej. Rogówka jest przednią częścią oka – przezroczystą, wmontowaną w twardówkę jak szkiełko w obudowę zegarka. Spojówka fizjologicznie pokrywa tylko twardówkę, a barierę między tkankami stanowią komórki rąbka rogówki (Rys. 1).
W przebiegu skrzydlika dochodzi do powstania komórek skrzydlika – zmienionych komórek spojówki, które zaczynają zachowywać się w sposób nietypowy: namnażać się i wędrować w stronę rogówki, mogą przekraczać rąbek i kierować się w stronę jej centrum. Razem z komórkami spojówki wędrują również naczynia krwionośne, a rogówka, którą przykrywa skrzydlik, staje się przymglona. Skrzydlik najczęściej lokalizuje się w szparze powiekowej od strony nosa, jednak może się pojawić również w innych obszarach gałki ocznej.
Skrzydlik oka – przyczyny powstawania
Nie jest do końca wyjaśnione, dlaczego u niektórych pacjentów komórki spojówki ulegają przemianie w komórki skrzydlika. Najbardziej prawdopodobna teoria mówi o tym, iż u osób podatnych genetycznie określone czynniki ryzyka inicjują ten proces.
Do tych czynników należą:
-
promieniowanie ultrafioletowe UVA i UVB (słońce, lampy UV w solarium przy braku stosowania odpowiedniej ochrony oczu) – to najbardziej istotny czynnik ryzyka, szczególnie wieloletnia ekspozycja bez stosowania okularów z filtrem. W okolicy równika ziemi, gdzie nasłonecznienie jest największe, częstość skrzydlika to 20%, podczas gdy w Polsce ryzyko jest dziesięciokrotnie niższe;
-
zanieczyszczone środowisko (pył, kurz, dym papierosowy);
-
przewlekłe stany zapalne powierzchni oka, suche oko, systemowe choroby zapalne, infekcje m.in. wirusowe, jak wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) czy wirus opryszczki (HSV);
-
urazy (mechaniczne, termiczne, chemiczne) oczu z uszkodzeniem okolicy rąbka rogówki.
Objawy skrzydlika oka
Objawy skrzydlika oka mogą rozwijać się stopniowo i na początku bywają mało charakterystyczne, dlatego wielu pacjentów zauważa je dopiero, gdy skrzydlik na oku zaczyna powodować dyskomfort lub pierwsze zaburzenia widzenia. W miarę narastania zmiany na rogówkę pojawiają się dolegliwości typowe dla schorzeń powierzchni oka, jak również zaburzenia widzenia. Poniżej przedstawiono najczęstsze objawy skrzydlika:
-
zaczerwienienie, przekrwienie spojówki, obecność krętych, poszerzonych naczyń krwionośnych szczególnie od strony nosowej gałki ocznej,
-
uczucie ciała obcego w oku,
-
łzawienie,
-
światłowstręt,
-
nietolerancja soczewek kontaktowych,
-
pogorszenie ostrości wzroku (astygmatyzm, przymglenie widzenia – wynika z narastania skrzydlika na rogówkę w zaawansowanym stadium).
Warto odróżnić skrzydlika od innych zmian obserwowanych na powierzchni oka, m.in. od tłuszczyku – innej, bardzo częstej zmiany degeneracyjnej spojówki, która może wystąpić w szparze powiekowej zarówno od strony nosa, jak i skroni – ma postać żółtawego trójkącika i jest również zmianą łagodną, ale nie narasta na rogówkę. Może jednak dawać stany zapalne.
Diagnostyka skrzydlika
Rozpoznanie skrzydlika stawia się w oparciu o badanie okulistyczne z wykorzystaniem lampy szczelinowej oraz szczegółowy wywiad medyczny. Badanie przedniego odcinka oka w powiększeniu umożliwia wykluczenie innych schorzeń powierzchni gałki ocznej, oszacowanie stopnia zaawansowania choroby oraz ustalenie planu postępowania.
Skrzydlik oka – leczenie
Skrzydlik może być leczony zachowawczo lub operacyjnie. Wskazaniem do zabiegu jest jego udokumentowany wzrost w kierunku centrum rogówki. Narastaniu skrzydlika na rogówkę towarzyszy jej zmętnienie, często nieodwracalne, dlatego zaleca się jego usunięcie zanim dojdzie do centrum rogówki, gdzie może znacznie i nieodwracalnie obniżyć ostrość wzroku.
Leczenie operacyjne można również rozważyć w przypadku stabilnego (niewykazującego postępującego wzrostu) skrzydlika, ale nieakceptowanego dla pacjenta ze względów estetycznych, powodującego nawracające stany zapalne lub dyskomfort.
Należy wiedzieć, iż skrzydlik jest zaburzeniem związanym z wysokim odsetkiem nawrotów (wg różnych autorów od 5 do 90%). Opisano wiele różnych technik operacyjnych, do najbardziej skutecznych (czyli związanych z najniższym ryzykiem nawrotu) należy wycięcie skrzydlika z przeszczepem spojówki, które jest wykonywane w Domu Lekarskim. W niektórych przypadkach można wykonać zabieg bez przeszczepu, w innych wykorzystać dodatkowo leczenie dodatkowe z zastosowaniem np. leków o działaniu antyproliferacyjnym. Badanie okulistyczne oraz szczegółowy wywiad medyczny umożliwiają dobór optymalnej techniki operacyjnej.
Leczenie zachowawcze i profilaktyka
Leczenie zachowawcze dotyczy skrzydlików stabilnych – niewykazujących wzrostu. Stosowane są wówczas krople nawilżające oraz okresowo leki o działaniu przeciwzapalnym. Krytycznie istotna jest profilaktyka – zmniejszenie do minimum ekspozycji na światło UV (okulary lub soczewki kontaktowe, zasłanianie twarzy czapką z daszkiem czy kapeluszem). Dodatkowo korzystnie wg niektórych badaczy może działać dieta bogata w antyoksydanty oraz suplementacja witaminą D3.
Zabiegi usunięcia skrzydlika w Domu Lekarskim wykonuje: dr n. med. i n. o zdr. Elżbieta Krytkowska, okulista